🏛️ అపరాజితా సారంగి JPC - 130వ రాజ్యాంగ (సవరణ) బిల్లు, 2025

 

📰 ఎందుకు వార్తల్లో?

130వ రాజ్యాంగ (సవరణ) బిల్లు, 2025ను పరిశీలించేందుకు ఏర్పాటు చేసిన సంయుక్త పార్లమెంటరీ కమిటీ (Joint Parliamentary Committee — JPC)కి బీజేపీ ఎంపీ అపరాజితా సారంగి అధ్యక్షత వహిస్తున్నారు. తీవ్రమైన నేరాలకు సంబంధించి అరెస్టై, వరుసగా 30 రోజులు కస్టడీలో ఉన్న ప్రధానమంత్రి, ముఖ్యమంత్రి లేదా మంత్రుల పదవుల కొనసాగింపుపై కొత్త నిబంధనలను ఈ బిల్లు ప్రతిపాదిస్తోంది.

 

📌 బిల్లు — ముఖ్యమైన వివరాలు

• బిల్లు పేరు: రాజ్యాంగం (130వ సవరణ) బిల్లు, 2025.
• లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టిన తేదీ: 20 ఆగస్టు 2025.
• JPC అధ్యక్షురాలు: అపరాజితా సారంగి.
• కమిటీ సభ్యులు: 31 మంది — లోక్‌సభ నుంచి 21 మంది, రాజ్యసభ నుంచి 10 మంది.
• కమిటీ సభ్యుల కూర్పు ప్రకటన: 12 నవంబర్ 2025.
• ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ అధికరణాలు: 75, 164, 239AA.

ఈ బిల్లుతో పాటు జమ్మూ–కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) బిల్లు, 2025, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రభుత్వ (సవరణ) బిల్లు, 2025లను కూడా కమిటీ పరిశీలిస్తోంది.

⚖️ బిల్లు ప్రధాన ఉద్దేశం, ప్రతిపాదిత నిబంధనలు

ఐదేళ్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జైలు శిక్ష విధించదగిన తీవ్రమైన నేరానికి సంబంధించి అరెస్టై, వరుసగా 30 రోజులు కస్టడీలో ఉన్న మంత్రుల పదవులపై ప్రత్యేక నిబంధనలను ఈ బిల్లు ప్రతిపాదిస్తుంది.

• 30 రోజుల కస్టడీ: సంబంధిత వ్యక్తి వరుసగా 30 రోజులు నిర్బంధంలో ఉండాలి.
• మంత్రి పదవి: ప్రధానమంత్రి లేదా ముఖ్యమంత్రి సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి లేదా గవర్నర్ సంబంధిత మంత్రిని తొలగించే విధానాన్ని ప్రతిపాదించారు.
• 31వ రోజు: ప్రధానమంత్రి లేదా ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా చేయకపోతే పదవి కోల్పోయే నిబంధనను ప్రతిపాదించారు.
• పునర్నియామకం: విడుదలైన తర్వాత, వర్తించే నిబంధనలకు లోబడి తిరిగి నియమించే అవకాశం ఉంటుంది.

ముఖ్య గమనిక: ఇవి బిల్లులోని ప్రతిపాదనలు మాత్రమే; అమల్లో ఉన్న చట్టం కాదు.

👥 ప్రజాప్రతినిధులందరికీ వర్తిస్తుందా?

ఈ బిల్లు అన్ని ప్రజాప్రతినిధుల పదవుల తొలగింపునకు సంబంధించినది కాదు. ప్రధానంగా ప్రధానమంత్రి, ముఖ్యమంత్రి, కేంద్ర మంత్రులు, రాష్ట్ర మంత్రుల పదవులకు సంబంధించిన ప్రతిపాదన. ఢిల్లీ, జమ్మూ–కశ్మీర్, పుదుచ్చేరికి సంబంధించిన నిబంధనలను కూడా సంబంధిత బిల్లుల్లో ప్రతిపాదించారు.

సాధారణ ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు, ఎమ్మెల్సీలు: కేవలం 30 రోజుల కస్టడీ కారణంగా వారి సభ్యత్వాన్ని తొలగించే నిబంధన ఈ బిల్లులో లేదు. వారికి ఇతర రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన అనర్హత నిబంధనలు వర్తిస్తాయి.

🎨 JPCలో పార్టీల ప్రాతినిధ్యం

31 మంది సభ్యుల కమిటీ కూర్పు ప్రకటించిన సమయంలోని వివరాల ప్రకారం:

• 🟠 బీజేపీ: 15 మంది.
• 🤝 NDA భాగస్వామ్య పార్టీలు: 11 మంది.
• 🔵 ప్రతిపక్ష పార్టీలు: 4 మంది.
• 📌 నామినేటెడ్ సభ్యురాలు: సుధా మూర్తి.

ప్రతిపక్ష సభ్యుల్లో సుప్రియా సూలే, హర్‌సిమ్రత్ కౌర్ బాదల్, అసదుద్దీన్ ఒవైసీ, ఎస్. నిరంజన్ రెడ్డి ఉన్నారు.

🔍 ప్రధాన రాజ్యాంగపరమైన చర్చలు

• నిర్దోషిత్వ పూర్వధారణ: అరెస్టు కావడం మాత్రమే నేరం నిరూపితమైనట్లు కాదు.
• పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం: ఎన్నికైన ప్రభుత్వ నాయకుల పదవులపై ఈ ప్రతిపాదన ప్రభావం చూపుతుందా అనే చర్చ ఉంది.
• అధికారాల విభజన: దర్యాప్తు సంస్థల చర్యలు ప్రభుత్వాలపై చూపే ప్రభావం పరిశీలనకు సంబంధించిన అంశం.
• సమాఖ్య వ్యవస్థ: కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య అధికార సమతుల్యతపై ప్రభావం ఉంటుందా అనే ప్రశ్న ఉంది.
• రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపం: పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం, సమాఖ్య వ్యవస్థ, చట్టపాలన వంటి అంశాలు చర్చనీయాంశాలుగా ఉన్నాయి.

📚 సంబంధిత సుప్రీంకోర్టు తీర్పు

కేశవానంద భారతి వర్సెస్ కేరళ రాష్ట్రం (1973): ఈ చారిత్రక తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతాన్ని (Basic Structure Doctrine) స్థాపించింది. పార్లమెంటుకు రాజ్యాంగాన్ని సవరించే అధికారం ఉన్నప్పటికీ, రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపాన్ని ధ్వంసం చేయలేదని ఈ సిద్ధాంతం పేర్కొంటుంది.

📅 తాజా స్థితి

2026 అక్టోబర్ 27 నాటికి అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం, బిల్లు సంయుక్త పార్లమెంటరీ కమిటీ పరిశీలనలో ఉంది. 2026 జూలైలో కమిటీ నివేదిక ఆమోదాన్ని వాయిదా వేసి, విస్తృత సంప్రదింపులు కొనసాగించాలని నిర్ణయించినట్లు వార్తా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. కాబట్టి ఈ బిల్లును అమల్లోకి వచ్చిన రాజ్యాంగ సవరణగా పేర్కొనకూడదు.

📝 పరీక్షలకు అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాలు

• బిల్లు: 130వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు, 2025.
• ప్రవేశపెట్టిన తేదీ: 20 ఆగస్టు 2025.
• JPC అధ్యక్షురాలు: అపరాజితా సారంగి.
• మొత్తం సభ్యులు: 31 మంది.
• కస్టడీ కాలం: వరుసగా 30 రోజులు.
• ప్రతిపాదిత అధికరణాలు: 75, 164, 239AA.
• సంబంధిత తీర్పు: కేశవానంద భారతి కేసు, 1973.
• ప్రస్తుత స్థితి: JPC పరిశీలనలో.

🌟 ముగింపు

130వ రాజ్యాంగ (సవరణ) బిల్లు, 2025 ప్రభుత్వంలోని ఉన్నత పదవుల జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన కీలక ప్రతిపాదన. అయితే, అరెస్టు ఆధారంగా పదవులపై చర్యలు తీసుకునే విధానం నిర్దోషిత్వ పూర్వధారణ, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం, సమాఖ్య వ్యవస్థ, అధికారాల విభజన వంటి రాజ్యాంగపరమైన అంశాలపై చర్చకు దారితీసింది. అపరాజితా సారంగి అధ్యక్షతన ఉన్న JPC ఈ బిల్లుతో పాటు మరో రెండు సంబంధిత బిల్లులను పరిశీలిస్తోంది. కమిటీ నివేదిక, తదుపరి పార్లమెంటరీ చర్యల ఆధారంగా ఈ ప్రతిపాదన భవిష్యత్తు నిర్ణయించబడుతుంది.