6వ జాతీయ జల అవార్డులు – 2024

 

జల సంరక్షణ, వర్షపు నీటి నిల్వ, భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణ, నీటి సమర్థ వినియోగం, మురుగునీటి శుద్ధి, పునర్వినియోగం వంటి రంగాల్లో విశేష కృషి చేసిన రాష్ట్రాలు, జిల్లాలు, గ్రామ పంచాయతీలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు, పరిశ్రమలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, వ్యక్తులను గుర్తించి ప్రోత్సహించేందుకు భారత ప్రభుత్వం జాతీయ జల అవార్డులను (National Water Awards) అందిస్తోంది.

6వ జాతీయ జల అవార్డులు – 2024 విజేతల జాబితాను కేంద్ర జలశక్తి శాఖ మంత్రి సి. ఆర్. పాటిల్ 11 నవంబర్ 2025న ప్రకటించారు. భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము 18 నవంబర్ 2025న న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో విజేతలకు అవార్డులను ప్రదానం చేశారు.

📌 ప్రధాన వివరాలు

• అవార్డు పేరు: 6వ జాతీయ జల అవార్డులు – 2024
• ఆంగ్ల పేరు: 6th National Water Awards, 2024
• నిర్వహణ శాఖ: జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ
• సంబంధిత విభాగం: Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation
• విజేతల ప్రకటన తేదీ: 11 నవంబర్ 2025
• అవార్డుల ప్రదానోత్సవం: 18 నవంబర్ 2025
• వేదిక: విజ్ఞాన్ భవన్, న్యూఢిల్లీ
• అవార్డులు ప్రదానం చేసినవారు: రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము
• విజేతల సంఖ్య: సంయుక్త విజేతలతో కలిపి 46
• విభాగాలు: 10
• మొదటి బహుమతి పొందిన రాష్ట్రం: మహారాష్ట్ర

🎯 అవార్డుల లక్ష్యాలు

• జల వనరుల సంరక్షణ, సమర్థ నిర్వహణను ప్రోత్సహించడం.
• వర్షపు నీటి సేకరణ, భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం.
• వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, పట్టణాలు, గ్రామాల్లో నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడం.
• శుద్ధి చేసిన మురుగునీటి పునర్వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడం.
• ప్రజల భాగస్వామ్యంతో నీటి భద్రతను బలోపేతం చేయడం.
• విజయవంతమైన జల సంరక్షణ నమూనాలను ఇతర ప్రాంతాల్లో అమలు చేయడానికి ప్రోత్సహించడం.

ఈ అవార్డులు భారతదేశాన్ని “జల్ సమృద్ధ్ భారత్” (Jal Samridh Bharat) దిశగా ముందుకు తీసుకెళ్లే ప్రయత్నాల్లో భాగం.

 

🏆 6వ జాతీయ జల అవార్డులు – విజేతల పూర్తి జాబితా

రాష్ట్రాల విభాగం (Best State)

స్థానం	రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం	మహారాష్ట్ర
ద్వితీయ స్థానం	గుజరాత్
తృతీయ స్థానం	హర్యానా

మహారాష్ట్ర జల సంరక్షణ, నిర్వహణలో చేసిన కృషికి ఈ విభాగంలో ప్రథమ బహుమతిని పొందింది.

జిల్లాల విభాగం (Best District)

ఈ విభాగంలో ఐదు భౌగోళిక మండలాల నుంచి ఒక్కో జిల్లాను ఎంపిక చేశారు.

మండలం	విజేత జిల్లా	రాష్ట్రం
తూర్పు మండలం	రాజ్‌నంద్‌గావ్	ఛత్తీస్‌గఢ్
పశ్చిమ మండలం	ఖర్గోన్	మధ్యప్రదేశ్
ఉత్తర మండలం	మీర్జాపూర్	ఉత్తరప్రదేశ్
దక్షిణ మండలం	తిరునెల్వేలి	తమిళనాడు
ఈశాన్య మండలం	సెపాహిజాలా	త్రిపుర

పట్టణ స్థానిక సంస్థల విభాగం (Best Urban Local Body)

స్థానం	పట్టణ స్థానిక సంస్థ	రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం	నవీ ముంబై	మహారాష్ట్ర
ద్వితీయ స్థానం	భావ్‌నగర్	గుజరాత్
తృతీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	నబదిగంత ఇండస్ట్రియల్ టౌన్‌షిప్	పశ్చిమ బెంగాల్
తృతీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	ఆగ్రా	ఉత్తరప్రదేశ్

పాఠశాలలు, కళాశాలలు మినహా ఉత్తమ సంస్థ (Best Institution)

ఈ విభాగంలో క్యాంపస్‌లో, క్యాంపస్ వెలుపల నిర్వహించిన జల సంరక్షణ కార్యక్రమాల ఆధారంగా సంస్థలను గుర్తించారు.

క్యాంపస్‌లో నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు

స్థానం	సంస్థ	రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం – సంయుక్త విజేత	ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, గాంధీనగర్	గుజరాత్
ప్రథమ స్థానం – సంయుక్త విజేత	ICAR – సెంట్రల్ కోస్టల్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, గోవా	గోవా
ద్వితీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	బిర్లా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ సైన్స్, పిలానీ	రాజస్థాన్
ద్వితీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	ఇస్లామిక్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, అవంతిపోరా	జమ్మూ కశ్మీర్
ప్రత్యేక ప్రస్తావన	అస్సాం రైఫిల్స్	మణిపూర్

క్యాంపస్ వెలుపల నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు

స్థానం	సంస్థ	రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం – సంయుక్త విజేత	చౌధరి చరణ్ సింగ్ హర్యానా అగ్రికల్చరల్ యూనివర్సిటీ, హిసార్	హర్యానా
ప్రథమ స్థానం – సంయుక్త విజేత	రీజినల్ చీఫ్ కన్జర్వేటర్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్స్, బెర్హంపూర్ సర్కిల్	ఒడిశా

ఉత్తమ జల వినియోగదారుల సంఘం (Best Water User Association)

స్థానం	సంఘం	రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం	వెట్టైకారన్‌పుదూర్ కెనాల్ ఓడయాకులం విలేజ్ వాటర్ యూజర్స్ అసోసియేషన్, కోయంబత్తూరు	తమిళనాడు
ద్వితీయ స్థానం	కనిఫ్‌నాథ్ వాటర్ యూజర్స్ అసోసియేషన్, నాసిక్	మహారాష్ట్ర
తృతీయ స్థానం	ఖర్లాన్ వాటర్ యూజర్స్ అసోసియేషన్, శ్రీగంగానగర్	రాజస్థాన్

ఉత్తమ పౌర సమాజ సంస్థ (Best Civil Society)

స్థానం	సంస్థ	రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం	బనస్కాంత జిల్లా కో-ఆపరేటివ్ మిల్క్ ప్రొడ్యూసర్స్ యూనియన్ లిమిటెడ్	గుజరాత్
ద్వితీయ స్థానం	అంబుజా ఫౌండేషన్, జైపూర్	రాజస్థాన్
తృతీయ స్థానం	ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్, బెంగళూరు	కర్ణాటక

ఉత్తమ గ్రామ పంచాయతీ (Best Village Panchayat)

స్థానం	గ్రామ పంచాయతీ	జిల్లా / రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం – సంయుక్త విజేత	దుబ్బిగానిపల్లి	అన్నమయ్య జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్
ప్రథమ స్థానం – సంయుక్త విజేత	పాయం	కన్నూర్ జిల్లా, కేరళ
ద్వితీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	కవేశ్వర్	ఖండ్వా జిల్లా, మధ్యప్రదేశ్
ద్వితీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	మురుగుమ్మి	ప్రకాశం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్
తృతీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	బాలాపురం	తిరువళ్లూరు జిల్లా, తమిళనాడు
తృతీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	దుమర్‌పాని	కాంకేర్ జిల్లా, ఛత్తీస్‌గఢ్

పరీక్షకు ముఖ్యాంశం: ఉత్తమ గ్రామ పంచాయతీ విభాగంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన దుబ్బిగానిపల్లి ప్రథమ స్థానం, ప్రకాశం జిల్లాకు చెందిన మురుగుమ్మి ద్వితీయ స్థానం పొందాయి.

ఉత్తమ పాఠశాల లేదా కళాశాల (Best School or College)

స్థానం	విద్యాసంస్థ	రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం – సంయుక్త విజేత	కృష్ణ పబ్లిక్ స్కూల్, రాయ్‌పూర్	ఛత్తీస్‌గఢ్
ప్రథమ స్థానం – సంయుక్త విజేత	ఆర్మీ పబ్లిక్ స్కూల్, కోల్‌కతా	పశ్చిమ బెంగాల్
ద్వితీయ స్థానం	BHSS, జైనకోటే, శ్రీనగర్	జమ్మూ కశ్మీర్
తృతీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	మలుసంత ప్రభుత్వ నోడల్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్, దమన్‌జోడి	ఒడిశా
తృతీయ స్థానం – సంయుక్త విజేత	ఝార్ఖండ్ బాలికా ఆవాసీయ విద్యాలయ, రాహే, రాంచీ	ఝార్ఖండ్
ప్రత్యేక ప్రస్తావన	మౌంట్ అబు పబ్లిక్ స్కూల్, రోహిణి	ఢిల్లీ
ప్రత్యేక ప్రస్తావన	మహారాజా అగ్రసేన్ పబ్లిక్ స్కూల్, అశోక్ విహార్	ఢిల్లీ
ప్రత్యేక ప్రస్తావన	మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ మోడల్ స్కూల్, తిరువనంతపురం	కేరళ

ఉత్తమ పరిశ్రమ (Best Industry)

స్థానం	పరిశ్రమ	రాష్ట్రం
ప్రథమ స్థానం	అపోలో టైర్స్ లిమిటెడ్, కాంచీపురం	తమిళనాడు
ద్వితీయ స్థానం	హీరో మోటోకార్ప్ లిమిటెడ్, గురుగ్రామ్	హర్యానా
తృతీయ స్థానం	ఝజ్జర్ పవర్ లిమిటెడ్, ఝజ్జర్	హర్యానా

జల రంగంలో విశిష్ట కృషి చేసిన ఉత్తమ వ్యక్తి (Best Individual for Excellence in Water Sector)

మండలం	విజేత	రాష్ట్రం
తూర్పు మండలం	కిషోర్ జైస్వాల్	బిహార్
పశ్చిమ మండలం	బజరంగ్ లాల్ జైతు	రాజస్థాన్
ఉత్తర మండలం	మోహన్ చంద్ర కాండ్పాల్	ఉత్తరాఖండ్
దక్షిణ మండలం	పొదిలి రాజశేఖర రాజు	ఆంధ్రప్రదేశ్

ఈ విభాగంలో వ్యక్తిగత స్థాయిలో జల సంరక్షణ, నీటి నిర్వహణ రంగాల్లో చేసిన విశేష కృషికి గుర్తింపు లభించింది.

💧 జల సంచయ్ – జన భాగీదారీ కార్యక్రమం

జాతీయ జల అవార్డులతో పాటు, నీటి సంరక్షణలో ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని పెంపొందించేందుకు జల సంచయ్ – జన భాగీదారీ (Jal Sanchay–Jan Bhagidari – JSJB) కార్యక్రమం కూడా ప్రాధాన్యత పొందింది.

ఈ కార్యక్రమాన్ని 6 సెప్టెంబర్ 2024న గుజరాత్‌లోని సూరత్‌లో ప్రారంభించారు. వర్షపు నీటి సేకరణ, భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణ, కృత్రిమ రీచార్జ్ నిర్మాణాల అభివృద్ధి ద్వారా నీటి భద్రతను పెంచడం దీని లక్ష్యం.

3Cs సూత్రం

• Community: ప్రజల భాగస్వామ్యం

• CSR: కార్పొరేట్ సామాజిక బాధ్యత

• Cost: వ్యయ భాగస్వామ్యం

ఈ విధానం ద్వారా ప్రభుత్వ సంస్థలు, స్థానిక సంస్థలు, పరిశ్రమలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, ప్రజలు కలిసి నీటి సంరక్షణ పనులను చేపట్టాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

తెలంగాణకు సంబంధించిన ముఖ్యాంశం

జల సంచయ్–జన భాగీదారీ కార్యక్రమంలో గుర్తింపు పొందిన రాష్ట్రాల్లో తెలంగాణ కూడా ఉంది. ఈ కార్యక్రమం కింద తెలంగాణలో ఆదిలాబాద్, నల్గొండ, మంచిర్యాల, వరంగల్, నిర్మల్, జనగామ, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం, మహబూబ్‌నగర్ వంటి జిల్లాల్లో జల సంరక్షణ పనులకు ప్రోత్సాహకాలు గుర్తించబడ్డాయి. హైదరాబాద్ మహానగర ప్రాంతంలో కూడా కార్యక్రమానికి సంబంధించిన బాధ్యతలను హైదరాబాద్ మెట్రోపాలిటన్ వాటర్ సప్లై అండ్ సీవరేజ్ బోర్డు నిర్వహిస్తుంది.

📚 జాతీయ జల అవార్డుల చరిత్ర

జాతీయ జల అవార్డులను 2018లో జలవనరుల శాఖ ప్రారంభించింది. దేశవ్యాప్తంగా నీటి సంరక్షణ, సమర్థ వినియోగం, జల వనరుల నిర్వహణలో మంచి పద్ధతులను ప్రోత్సహించడం వీటి ప్రధాన ఉద్దేశం.

అవార్డు	సంబంధిత సంవత్సరం
1వ జాతీయ జల అవార్డులు	2018
2వ జాతీయ జల అవార్డులు	2019
3వ జాతీయ జల అవార్డులు	2020
4వ జాతీయ జల అవార్డులు	2022
5వ జాతీయ జల అవార్డులు	2023
6వ జాతీయ జల అవార్డులు	2024

2021లో కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా జాతీయ జల అవార్డులు ప్రదానం చేయలేదు.