🚀 డాక్టర్ యు.పి. రాజీవ్ – VSSC డైరెక్టర్

 

డాక్టర్ యు.పి. రాజీవ్ (Dr. U.P. Rajeev) 2026 జూలై 1న భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO)కు చెందిన విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్ (VSSC) డైరెక్టర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆయనకు ముందు ఈ పదవిలో ఉన్న ఏ. రాజరాజన్ పదవీ విరమణ అనంతరం ఆయన బాధ్యతలు చేపట్టారు.

🎓 విద్యార్హతలు

• తిరువనంతపురంలోని College of Engineering నుంచి B.Tech – Applied Electronics and Instrumentation.

• NIT కాలికట్ నుంచి M.Tech – Instrumentation and Control Systems.

• ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc), బెంగళూరు నుంచి ఏరోస్పేస్ ఇంజినీరింగ్‌లో Ph.D.

  
  

🛰️ వృత్తి అనుభవం, సేవలు

• 1994లో VSSCలో చేరారు.

• రాకెట్ నియంత్రణ, మార్గదర్శక వ్యవస్థల (Rocket Control and Guidance) రూపకల్పనలో అనుభవం కలిగి ఉన్నారు.

• PSLV, GSLV, RLV, గగన్‌యాన్ వంటి కార్యక్రమాలకు సంబంధించిన మార్గదర్శక అల్గారిథమ్‌ల రూపకల్పనలో పనిచేశారు.

• చంద్రయాన్-3 మార్గదర్శక అల్గారిథమ్ రూపకల్పనలో కీలకంగా సహకరించారు.

• Control and Guidance Design Group, Mission Synthesis and Simulation Groupలకు నాయకత్వం వహించారు.

• VSSCలో Associate Director (R&D)గా, అలాగే Deputy Director (CGSE)గా కూడా పనిచేశారు.

  
  

🏛️ VSSC గురించి

విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్ (VSSC) కేరళలోని తిరువనంతపురంలో ఉంది. ఇది ISROకు చెందిన ప్రధాన కేంద్రం. భారతదేశ ప్రయోగ వాహక నౌకల (Launch Vehicles) రూపకల్పన, అభివృద్ధికి ప్రధాన బాధ్యత వహిస్తుంది.

ముఖ్య కార్యక్రమాలు:

• PSLV – Polar Satellite Launch Vehicle

• GSLV – Geosynchronous Satellite Launch Vehicle

• LVM3 – Launch Vehicle Mark-3

• SSLV – Small Satellite Launch Vehicle

• RLV – Reusable Launch Vehicle

• గగన్‌యాన్ మానవ అంతరిక్ష యాత్ర కార్యక్రమం

🐦 కొలాడియో ఘనా జాతీయ పార్కులో బర్డ్ రింగింగ్ అధ్యయనం పునఃప్రారంభం

రాజస్థాన్‌లోని భరత్‌పూర్‌లో ఉన్న కొలాడియో ఘనా జాతీయ పార్కులో పక్షుల వలసలు, జీవన విధానం, దీర్ఘదూర ప్రయాణాలపై శాస్త్రీయ సమాచారం సేకరించేందుకు బర్డ్ రింగింగ్ అధ్యయనాన్ని బాంబే నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ (BNHS) తిరిగి ప్రారంభించింది.

ఈ పార్కులో గతంలో సాగిన పక్షుల రింగింగ్ కార్యక్రమం 1990ల వరకు కొనసాగి, దీర్ఘ విరామం తర్వాత 2025 నవంబర్ 10న మళ్లీ ప్రారంభమైంది. ఈ కార్యక్రమం పక్షుల వలస మార్గాలు, ఆగే ప్రదేశాలు, జీవనకాలం, ఒకే ప్రాంతానికి తిరిగి వచ్చే అలవాట్లను అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

 

🐦 బర్డ్ రింగింగ్ అధ్యయనం – ముఖ్య వివరాలు

• 🔬 ప్రాజెక్టు: బర్డ్ రింగింగ్ (Bird Ringing) అధ్యయనం.

• 📍 ప్రదేశం: కొలాడియో ఘనా జాతీయ పార్కు, భరత్‌పూర్, రాజస్థాన్.

• 🏢 నిర్వహణ సంస్థ: బాంబే నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ (Bombay Natural History Society – BNHS).

• 🤝 సహకారం: రాజస్థాన్ అటవీశాఖ సహకారంతో ఈ అధ్యయనం కొనసాగుతోంది.

• 📅 పునఃప్రారంభం: BNHS వార్తాపత్రిక ప్రకారం, 2025 నవంబర్ 10న జాతీయ పార్కులో పక్షుల రింగింగ్‌ను తిరిగి ప్రారంభించారు.

• ⏳ విరామం: BNHS ప్రకారం, గత కార్యక్రమం 1990ల వరకు కొనసాగింది; ఆ తర్వాత దాదాపు మూడు దశాబ్దాల విరామం వచ్చింది.

🪶 బర్డ్ రింగింగ్ అంటే ఏమిటి?

• 🏷️ గుర్తింపు ఉంగరం: పక్షి కాలి వద్ద ప్రత్యేక గుర్తింపు సంఖ్య లేదా కోడ్ ఉన్న తేలికపాటి లోహపు ఉంగరాన్ని అమర్చుతారు.

• 📏 శాస్త్రీయ కొలతలు: పరిశోధన అవసరాన్ని బట్టి పక్షి బరువు, కొలతలు, జాతి, వయస్సు వంటి వివరాలను నమోదు చేస్తారు.

• 🌍 తిరిగి గుర్తింపు: రింగు ధరించిన పక్షి మరో ప్రాంతంలో లేదా తరువాతి కాలంలో మళ్లీ కనిపించినప్పుడు దాని ప్రయాణం, వలస మార్గం, తిరిగి వచ్చే అలవాట్లపై సమాచారం లభిస్తుంది.

• 🛡️ పక్షి సంక్షేమం: పక్షులను నిపుణుల పర్యవేక్షణలో జాగ్రత్తగా పట్టుకుని, అవసరమైన వివరాలు నమోదు చేసిన వెంటనే తిరిగి విడిచిపెడతారు.

📚 గత పరిశోధన – BNHS సమాచారం

• 🕰️ ప్రారంభం: కొలాడియోలో మొదటి వ్యవస్థీకృత పక్షుల రింగింగ్ కార్యక్రమం 1960ల చివర్లో ప్రారంభమైంది.
• 🔢 రింగులు: BNHS ప్రకారం, ఆ తొలి పరిశోధనా కార్యక్రమంలో 1,50,000కు పైగా పక్షులకు రింగులు అమర్చారు.
• 🧭 పరిశోధన ఫలితాలు: రింగుల ద్వారా పక్షుల వలస మార్గాలు, మధ్యంతర విశ్రాంతి ప్రదేశాలు, దీర్ఘదూర ప్రయాణాలు, జీవనకాలం, ఒకే ప్రాంతానికి తిరిగి వచ్చే ధోరణులపై సమాచారం లభించింది.
• 🌏 సెంట్రల్ ఏషియన్ ఫ్లైవే: రింగులు ధరించిన పక్షుల తిరిగి లభించిన రికార్డులు సెంట్రల్ ఏషియన్ ఫ్లైవే పరిధి, పక్షుల వలసల అవగాహనకు ఉపయోగపడ్డాయని BNHS పేర్కొంది.

🌿 కొలాడియో ఘనా జాతీయ పార్కు – పరిచయం

• 📍 స్థానం: రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని భరత్‌పూర్ జిల్లాలో, భరత్‌పూర్ నగరానికి ఆగ్నేయంగా సుమారు 2 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

• 📐 విస్తీర్ణం: 2,873 హెక్టార్లు (28.73 చదరపు కి.మీ.).

• 🌊 పర్యావరణ వ్యవస్థ: చిత్తడి నేలలు, నీటి మడుగులు, గడ్డి భూములు, పొదలు, చెట్లతో కూడిన విభిన్న ఆవాసాలు ఈ పార్కులో ఉన్నాయి.

• 💧 నీటి వనరులు: గంభీర్ (Gambhir), బాణగంగ (Banganga) నదుల పరీవాహక ప్రాంతంతో ఈ చిత్తడి నేలకు సంబంధం ఉంది. పార్కులో నీటి నిల్వలు, నీటి ప్రవాహ నియంత్రణ వ్యవస్థలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.

• 🐦 పక్షుల వైవిధ్యం: UNESCO వివరాల ప్రకారం, ఈ ప్రాంతంలో సుమారు 375 పక్షి జాతులు నమోదయ్యాయి.

  
  

  
  

🏛️ చారిత్రక నేపథ్యం – గుర్తింపులు

• 👑 పూర్వ చరిత్ర: 19వ శతాబ్దంలో భరత్‌పూర్ మహారాజుల బాతుల వేట రిజర్వ్‌గా ఈ ప్రాంతం అభివృద్ధి చేయబడింది.

• 📅 1956: భరత్‌పూర్ పక్షుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించబడింది.

• 🌏 1981: రామ్‌సర్ కన్వెన్షన్ కింద అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిత్తడి నేలగా గుర్తింపు పొందింది.

• 🏞️ 10 మార్చి 1982: జాతీయ పార్కుగా ప్రకటించబడింది.

• 🏆 1985: UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితాలో చేర్చబడింది.

  Press Information Bureau+1

🦩 పక్షుల ప్రాముఖ్యత, వలస మార్గం

• 🧭 Central Asian Flyway: మధ్య ఆసియా వలస పక్షుల మార్గంలో కొలాడియో కీలకమైన విశ్రాంతి, శీతాకాల ఆవాస ప్రాంతంగా ఉంది.

• ❄️ శీతాకాల అతిథులు: ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్, చైనా, సైబీరియా తదితర ప్రాంతాల నుంచి అనేక జలపక్షులు శీతాకాలంలో ఇక్కడికి వస్తాయి.

• 🐦 ముఖ్యమైన పక్షులు: పెయింటెడ్ స్టార్క్‌లు, స్పూన్‌బిల్‌లు, పెలికాన్‌లు, కొంగలు, బాతులు, హెరాన్‌లు తదితర పక్షులు ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.

• 🪽 సైబీరియన్ క్రేన్: కొలాడియో గతంలో సైబీరియన్ క్రేన్‌కు ముఖ్యమైన శీతాకాల ఆవాసంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అయితే దీనిని ప్రస్తుతం క్రమం తప్పకుండా కనిపించే పక్షిగా పేర్కొనరాదు.

🌱 పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత, సవాళ్లు

• 🏡 ఆవాసం: వలస పక్షులు, స్థానిక పక్షులు, చేపలు, సరీసృపాలు, క్షీరదాలకు ఈ పార్కు ఆవాసంగా ఉంది.

• 💧 నీటి అవసరం: ఈ చిత్తడి నేల పర్యావరణ వ్యవస్థ కొనసాగడానికి తగిన పరిమాణంలో, సరైన సమయంలో నీటి సరఫరా అవసరం.

• ⚠️ ప్రధాన సవాళ్లు: నీటి కొరత, నీటి నాణ్యతలో మార్పులు, ఆక్రమణ జాతులైన ప్రోసోపిస్, వాటర్ హైసింత్ వంటి మొక్కల వ్యాప్తి పార్కుకు సవాళ్లుగా ఉన్నాయి.

• 🎯 సంరక్షణ లక్ష్యం: చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ, వలస పక్షుల పర్యవేక్షణ, జీవవైవిధ్య సంరక్షణ ఈ పార్కు నిర్వహణలో ముఖ్యమైన అంశాలు.

🗳️ బీహార్ – మొబైల్ యాప్ ద్వారా ఈ-ఓటింగ్ ప్రవేశపెట్టిన తొలి రాష్ట్రం

బీహార్ రాష్ట్రం పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో మొబైల్ యాప్ ఆధారిత ఈ-ఓటింగ్ (Mobile App-based e-Voting) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టిన తొలి రాష్ట్రంగా గుర్తింపు పొందింది. 2025 జూన్ 28న జరిగిన మున్సిపల్ ఎన్నికలు, ఉప ఎన్నికల సందర్భంగా బీహార్ రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం (Bihar State Election Commission – BSEC) ఈ సదుపాయాన్ని అమలు చేసింది.

అర్హులైన ఓటర్లు ఇంటి నుంచే మొబైల్ ద్వారా తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకునే అవకాశం కల్పించడం ఈ విధానం ముఖ్య ఉద్దేశం.

 

📱 ఈ-ఓటింగ్ – ముఖ్య వివరాలు

• 🥇 తొలి రాష్ట్రం: బీహార్

• 📅 ప్రారంభ తేదీ: 28 జూన్ 2025

• 🏛️ అమలు చేసిన సంస్థ: బీహార్ రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం (BSEC)

• 🤝 సాంకేతిక సహకారం: Centre for Development of Advanced Computing (C-DAC)

• 📲 మొబైల్ యాప్: eVoting SECBHR

• 📱 ప్లాట్‌ఫారమ్: ఆండ్రాయిడ్ ఆధారిత మొబైల్ అప్లికేషన్

• 🗳️ ఎన్నికల రకం: పట్టణ స్థానిక సంస్థల సాధారణ ఎన్నికలు, ఉప ఎన్నికలు

📍 ప్రయోగాత్మక ప్రారంభం

• 📍 పాట్నా: Patna

• 📍 రోహ్తాస్: Rohtas

• 📍 తూర్పు చంపారన్: East Champaran

• 🚀 ప్రారంభ వివరాలు: ఈ మూడు జిల్లాల్లోని ఆరు నగర పంచాయతీల సాధారణ ఎన్నికలతో పాటు మున్సిపల్ ఉప ఎన్నికల్లో 28 జూన్ 2025న ఈ-ఓటింగ్ సదుపాయం అమలు చేశారు.

👥 ఈ-ఓటింగ్‌కు ప్రాధాన్యత కలిగిన ఓటర్లు

• 👴 వృద్ధులు: Senior Citizens

• ♿ దివ్యాంగులు: Persons with Disabilities (PwDs)

• 🩺 తీవ్ర అనారోగ్యంతో బాధపడేవారు: Seriously / Incurably Ill Persons

• 🤰 గర్భిణీ స్త్రీలు: Pregnant Women

• 🧳 వలస కార్మికులు: Migrant Workers

🔐 ఈ-ఓటింగ్ యాప్‌లో సాంకేతిక లక్షణాలు

• 🔗 బ్లాక్‌చెయిన్ సాంకేతికత: ఓటింగ్ రికార్డుల భద్రతకు.

• 🪪 Face Matching: ఓటరు ముఖాన్ని గుర్తింపు వివరాలతో సరిపోల్చడం.

• 👁️ Liveness Detection: ప్రత్యక్షంగా ఉన్న వ్యక్తిని గుర్తించడం.

• 🤳 Live Face Scan: ప్రత్యక్ష ముఖ స్కానింగ్.

• 🛡️ Secure Vote Storage: ఓట్లను సురక్షితంగా నిల్వ చేయడం.

• 📋 Audit Trail: ఓటింగ్ ప్రక్రియకు సంబంధించిన తనిఖీ రికార్డుల నిర్వహణ.

📝 ఓటర్లు పాటించాల్సిన నమోదు విధానం

• ✅ అర్హత: సంబంధిత వార్డు లేదా నియోజకవర్గంలో అర్హులైన ఓటరై ఉండాలి.

• 🪪 గుర్తింపు: ఓటరు గుర్తింపు సంఖ్య (EPIC) అవసరం.

• 🔐 మొబైల్ ధృవీకరణ: నమోదైన మొబైల్ నంబర్‌కు వచ్చిన OTP ద్వారా ధృవీకరణ.

• 🪪 ముఖ గుర్తింపు: Face Recognition ప్రక్రియను పూర్తి చేయాలి.

• 📝 అధికారుల ఆమోదం: ఎన్నికల అధికారి పరిశీలన, ఆమోదం పొందాలి.

• 📵 పరికర పరిమితి: ఒక మొబైల్ ఫోన్, ఒక మొబైల్ నంబర్ ద్వారా గరిష్ఠంగా ఇద్దరు ఓటర్లు మాత్రమే నమోదు చేసుకోవడానికి అనుమతి ఇచ్చారు.

🏛️ బీహార్ రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం (BSEC)

• 🏢 పేరు: Bihar State Election Commission

• 🏛️ ప్రధాన బాధ్యత: బీహార్‌లో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలను నిర్వహించడం.

• 🗳️ ఎన్నికల పరిధి: గ్రామ పంచాయతీలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు.

• 🎯 ప్రధాన లక్ష్యం: స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పక్షపాత, పారదర్శక ఎన్నికల నిర్వహణ.

• 💻 సాంకేతిక కార్యక్రమాలు: ఓటరు గుర్తింపులో Face Recognition System (FRS), ఓట్ల లెక్కింపులో Optical Character Recognition (OCR), డిజిటల్ లాక్ వంటి సాంకేతిక విధానాలు.

🌟 ఈ-ఓటింగ్ ప్రాముఖ్యత

• 🌼 ఓటర్ల సౌలభ్యం: పోలింగ్ కేంద్రాలకు వెళ్లలేని వారికి ఓటు హక్కు వినియోగించుకునే అవకాశం.

• 🤝 సమ్మిళిత భాగస్వామ్యం: వృద్ధులు, దివ్యాంగులు, గర్భిణులు, వలస కార్మికులకు సౌలభ్యం.

• 🌐 డిజిటల్ ఎన్నికలు: ఎన్నికల ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికత వినియోగం.

• 🇮🇳 ప్రజాస్వామ్యం: సమ్మిళిత ప్రజాస్వామ్యాన్ని (Inclusive Democracy) ప్రోత్సహించడం.

⚖️ ప్రవీణ్ వశిష్ట – కేంద్ర విజిలెన్స్ కమిషన్‌లో విజిలెన్స్ కమిషనర్‌గా నియామకం

శ్రీ ప్రవీణ్ వశిష్ట (Praveen Vashista) కేంద్ర విజిలెన్స్ కమిషన్ (Central Vigilance Commission – CVC)లో విజిలెన్స్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు. ఆయన 2026 జనవరి 16న ప్రమాణ స్వీకారం చేసి పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు.

 

👤 ప్రవీణ్ వశిష్ట – ముఖ్య వివరాలు

• పేరు: ప్రవీణ్ వశిష్ట (Praveen Vashista)

• హోదా: విజిలెన్స్ కమిషనర్ (Vigilance Commissioner)

• సంస్థ: కేంద్ర విజిలెన్స్ కమిషన్ (CVC)

• నియామక అధికారం: భారత రాష్ట్రపతి

• నియామక వారెంట్ తేదీ: 12 డిసెంబర్ 2025

• ప్రమాణ స్వీకారం: 16 జనవరి 2026

• సర్వీస్: భారతీయ పోలీసు సేవ (IPS)

• బ్యాచ్: 1991

• కేడర్: బీహార్

🏅 వృత్తిపరమైన నేపథ్యం

ప్రవీణ్ వశిష్ట పోలీసు, అంతర్గత భద్రత, ఆర్థిక నేరాల దర్యాప్తు రంగాల్లో వివిధ బాధ్యతలు నిర్వహించారు.

• బీహార్‌లో ఆర్థిక నేరాల విభాగం (Economic Offences Wing), క్రైమ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ డిపార్ట్‌మెంట్ (CID)లో ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ (IG)గా పనిచేశారు.

• రాంచీ, దుమ్కా, గర్వా జిల్లాల్లో పోలీసు సూపరింటెండెంట్‌గా విధులు నిర్వహించారు.

• కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థ (CBI)లో సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (SP), డిప్యూటీ ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ (DIG) హోదాల్లో పనిచేశారు.

• కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖలో జాయింట్ సెక్రటరీ, అదనపు కార్యదర్శి, ఆఫీసర్ ఆన్ స్పెషల్ డ్యూటీ (OSD), స్పెషల్ సెక్రటరీ (Internal Security)గా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.

🏛️ కేంద్ర విజిలెన్స్ కమిషన్ (CVC) గురించి

• స్థాపన: 11 ఫిబ్రవరి 1964న కేంద్ర ప్రభుత్వ తీర్మానం ద్వారా.

• చట్టబద్ధ హోదా: Central Vigilance Commission Act, 2003 ద్వారా.

• ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూఢిల్లీ.

• స్వభావం: కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థల్లో విజిలెన్స్ పరిపాలన, అవినీతి నిరోధక చర్యలకు సంబంధించిన వ్యవస్థను పర్యవేక్షించే చట్టబద్ధ సంస్థ.

⚖️ CVC నిర్మాణం

Central Vigilance Commission Act, 2003 ప్రకారం కేంద్ర విజిలెన్స్ కమిషన్‌లో:

• ఒక కేంద్ర విజిలెన్స్ కమిషనర్ (Central Vigilance Commissioner).

• గరిష్ఠంగా ఇద్దరు విజిలెన్స్ కమిషనర్లు (Vigilance Commissioners).

📅 పదవీకాలం

Central Vigilance Commission Act, 2003 ప్రకారం కేంద్ర విజిలెన్స్ కమిషనర్, విజిలెన్స్ కమిషనర్ల పదవీకాలం నాలుగు సంవత్సరాలు లేదా 65 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చే వరకు – ఏది ముందైతే అది.

⚖️ కల్పేట న్యాయ జిల్లా – భారతదేశపు తొలి పేపర్‌లెస్ జిల్లా న్యాయవ్యవస్థ

కేరళ రాష్ట్రంలోని వయనాడ్ జిల్లాలో ఉన్న కల్పేట న్యాయ జిల్లా (Kalpetta Judicial District) 2026 జనవరి 6న పేపర్‌లెస్ న్యాయవ్యవస్థ అమలుకు శ్రీకారం చుట్టింది. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ ఈ కార్యక్రమాన్ని వర్చువల్‌గా ప్రారంభించారు. జిల్లా స్థాయిలో న్యాయ ప్రక్రియలను డిజిటల్ విధానంలో నిర్వహించేందుకు ఇది ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు.

ముఖ్య గమనిక: ప్రారంభ దశలో కొన్ని కోర్టుల్లో డిజిటల్, భౌతిక రికార్డులు కలిపి ఉపయోగించే హైబ్రిడ్ విధానం కొనసాగినట్లు వార్తా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. అందువల్ల ప్రారంభ తేదీ నుంచే అన్ని కోర్టుల్లో భౌతిక పత్రాల వినియోగం పూర్తిగా నిలిచిపోయిందని చెప్పడం కంటే, పేపర్‌లెస్ విధానం అమలు ప్రారంభమైందని పేర్కొనడం ఖచ్చితం.

🏛️ కల్పేట – ముఖ్య వివరాలు

• న్యాయ జిల్లా: కల్పేట (Kalpetta Judicial District)

• రాష్ట్రం: కేరళ

• జిల్లా: వయనాడ్

• ప్రారంభ తేదీ: 6 జనవరి 2026

• ప్రారంభించినవారు: భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్

• ప్రత్యేకత: భారతదేశంలో తొలి పేపర్‌లెస్ జిల్లా న్యాయవ్యవస్థగా గుర్తింపు పొందిన కార్యక్రమం.

💻 జిల్లా కోర్టు కేసుల నిర్వహణ వ్యవస్థ – DCMS

ఈ డిజిటల్ వ్యవస్థకు District Court Case Management System (DCMS) ఆధారం. దీనిని కేరళ హైకోర్టు ఐటీ విభాగం అభివృద్ధి చేసింది. కేసులకు సంబంధించిన డిజిటల్ రికార్డులు, పత్రాల నిర్వహణ, కోర్టు ప్రక్రియలను సమన్వయం చేయడంలో ఈ వ్యవస్థ ఉపయోగపడుతుంది.

• కేసుల ఆన్‌లైన్ దాఖలు (e-Filing).

• కేసు పత్రాల డిజిటల్ నిర్వహణ, పరిశీలన.

• ఎలక్ట్రానిక్ కేసు రికార్డులు, ఉత్తర్వుల నిర్వహణ.

• కోర్టు సిబ్బంది, న్యాయవాదులు, న్యాయమూర్తులకు డిజిటల్ సమాచార ప్రాప్యత.

🤖 న్యాయ ప్రక్రియలో కృత్రిమ మేధస్సు (AI)

కోర్టు పనులకు సహాయపడే AI ఆధారిత సదుపాయాలను కూడా ఈ డిజిటల్ వేదికలో అనుసంధానించినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.

• కేసుల సారాంశాలు: కేసు రికార్డుల నుంచి ముఖ్యమైన వివరాలను సంక్షిప్తంగా రూపొందించడంలో సహాయం.

• సమాచార శోధన: కేసు ఫైళ్లలోని నిర్దిష్ట వివరాలను శోధించేందుకు సహాయం.

• వాయిస్-టు-టెక్స్ట్: వాంగ్మూలాలు లేదా డిక్టేషన్‌ను లిఖిత రూపంలోకి మార్చేందుకు సదుపాయం.

గమనిక: AI సాధనాలు న్యాయమూర్తుల నిర్ణయాలకు ప్రత్యామ్నాయం కావు; అవి సమాచార నిర్వహణ, శోధన, పత్రాల తయారీ వంటి పనుల్లో సహాయక సాధనాలు మాత్రమే.

✍️ డిజిటల్ సంతకాలు – పత్రాల ధృవీకరణ

కోర్టు ఉత్తర్వులు, తీర్పులు వంటి ఎలక్ట్రానిక్ పత్రాలను డిజిటల్ సంతకాలతో ధృవీకరించవచ్చు. దీనివల్ల పత్రాల ప్రామాణికతను నిర్ధారించడంలో, వాటి భద్రతను కాపాడడంలో సహాయం లభిస్తుంది. భౌతిక ఫైళ్ల ముద్రణ, సంతకాలు, ఒక కార్యాలయం నుంచి మరొక కార్యాలయానికి ఫైళ్ల తరలింపుపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.

🌱 ప్రాముఖ్యత – గ్రీన్ జ్యూరిస్‌ప్రూడెన్స్

• కాగిత వినియోగం తగ్గింపు: పర్యావరణ హితమైన న్యాయ పరిపాలనకు తోడ్పాటు.

• సమయ ఆదా: డిజిటల్ రికార్డులను వేగంగా పొందే అవకాశం.

• పారదర్శకత: కేసు పత్రాలు, ఉత్తర్వుల నిర్వహణ మరింత క్రమబద్ధంగా మారే అవకాశం.

• పరిపాలనా వ్యయం: ముద్రణ, నిల్వ, భౌతిక రవాణా ఖర్చులు తగ్గే అవకాశం.

• న్యాయ సేవల ప్రాప్యత: డిజిటల్ సమాచారాన్ని సులభంగా పొందేందుకు అవకాశం.

పేపర్ వినియోగాన్ని తగ్గించి పర్యావరణ హితమైన న్యాయవ్యవస్థను ప్రోత్సహించే దిశగా దీనిని **గ్రీన్ జ్యూరిస్‌ప్రూడెన్స్ (Green Jurisprudence)**లో ఒక ముందడుగుగా అభివర్ణించారు.

⚖️ సిక్కిం – తొలి పేపర్‌లెస్ రాష్ట్ర న్యాయవ్యవస్థ

2026 మే 1న సిక్కిం రాష్ట్ర న్యాయవ్యవస్థను భారతదేశపు తొలి పేపర్‌లెస్ రాష్ట్ర న్యాయవ్యవస్థగా ప్రకటించినట్లు సిక్కిం ప్రభుత్వ ప్రకటన తెలిపింది. గాంగ్‌టక్‌లో నిర్వహించిన న్యాయ సాంకేతికత, న్యాయ విద్యకు సంబంధించిన కార్యక్రమంలో ఈ ప్రకటన వెలువడింది.

కల్పేట, సిక్కిం ప్రకటనలు వేర్వేరు స్థాయిలకు సంబంధించినవి. కల్పేట జిల్లా స్థాయి న్యాయవ్యవస్థకు సంబంధించినది; సిక్కిం రాష్ట్ర స్థాయి న్యాయవ్యవస్థకు సంబంధించినది.

📊 కల్పేట – సిక్కిం మధ్య తేడా

అంశం	కల్పేట	సిక్కిం
రాష్ట్రం	కేరళ	సిక్కిం
గుర్తింపు	పేపర్‌లెస్ జిల్లా న్యాయవ్యవస్థ	పేపర్‌లెస్ రాష్ట్ర న్యాయవ్యవస్థ
తేదీ	6 జనవరి 2026	1 మే 2026
భౌగోళిక పరిధి	వయనాడ్ జిల్లాలోని కల్పేట న్యాయ జిల్లా	సిక్కిం రాష్ట్ర న్యాయవ్యవస్థ

🇮🇳 భారత ఉపరాష్ట్రపతి – సి.పి. రాధాకృష్ణన్ (2026)

  

 2025 సెప్టెంబర్ 12న భారతదేశ 15వ ఉపరాష్ట్రపతిగా పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆయన భారత ఉపరాష్ట్రపతిగా, రాజ్యసభ ఎక్స్-అఫీషియో ఛైర్మన్‌గా కొనసాగుతున్నారు.

👤 వ్యక్తిగత వివరాలు

• పూర్తి పేరు: చంద్రపురం పొన్నుసామి రాధాకృష్ణన్ (C.P. Radhakrishnan).

• జననం: 4 మే 1957.

• జన్మస్థలం: తిరుప్పూర్, తమిళనాడు.

• విద్యార్హత: తూత్తుకుడిలోని V.O.C. కళాశాల నుంచి బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ (BBA).

• ప్రస్తుత పదవి: భారతదేశ 15వ ఉపరాష్ట్రపతి, రాజ్యసభ ఎక్స్-అఫీషియో ఛైర్మన్.

 

 

🗳️ ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నిక – 2025

• ఎన్నిక తేదీ: 9 సెప్టెంబర్ 2025.

• ఎన్నికల క్రమసంఖ్య: భారతదేశ 17వ ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నిక.

• ఎన్నికకు కారణం: జగదీప్ ధన్‌ఖడ్ 21 జూలై 2025న రాజీనామా చేయడం.

• మొత్తం ఎలక్టర్లు: 781 మంది.

• ఓటు వేసినవారు: 767 మంది.

• చెల్లిన ఓట్లు: 752.

• చెల్లని ఓట్లు: 15.

ఎన్నికల ఫలితాలు

అభ్యర్థి	పొందిన ఓట్లు
సి.పి. రాధాకృష్ణన్	452
బి. సుదర్శన్ రెడ్డి	300
మొత్తం చెల్లిన ఓట్లు	752

విజయ ఆధిక్యం: 152 ఓట్లు.

• ప్రమాణ స్వీకారం: 12 సెప్టెంబర్ 2025.

• ప్రమాణం చేయించినవారు: రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము.

• వేదిక: గణతంత్ర మండపం, రాష్ట్రపతి భవన్, న్యూఢిల్లీ.

🏛️ రాజకీయ ప్రస్థానం

• 1974: భారతీయ జనసంఘ్ రాష్ట్ర కార్యవర్గ సభ్యుడు.

• 1996: తమిళనాడు బీజేపీ కార్యదర్శి.

• 1998, 1999: కోయంబత్తూరు నుంచి 12వ, 13వ లోక్‌సభలకు ఎన్నికయ్యారు.

• 2004–2007: తమిళనాడు బీజేపీ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు.

• 2016–2020: కొబ్బరి పీచు బోర్డు (Coir Board) ఛైర్మన్.

• 2020–2022: కేరళ బీజేపీ అఖిల భారత ఇన్‌ఛార్జ్.

🏞️ గవర్నర్ పదవులు

రాష్ట్రం / కేంద్రపాలిత ప్రాంతం	పదవీకాలం
జార్ఖండ్	18 ఫిబ్రవరి 2023 – 30 జూలై 2024
తెలంగాణ (అదనపు బాధ్యత)	19 మార్చి – 31 జూలై 2024
పుదుచ్చేరి (అదనపు బాధ్యత)	19 మార్చి – 6 ఆగస్టు 2024
మహారాష్ట్ర	31 జూలై 2024 – 11 సెప్టెంబర్ 2025

🆕 2026 ముఖ్యాంశాలు

11 నవంబర్ 2026 నాటికి సి.పి. రాధాకృష్ణన్ భారత ఉపరాష్ట్రపతిగా కొనసాగుతున్నారు.

• 15 అక్టోబర్: KAUMARACON-2026 సదస్సులో పాల్గొన్నారు.

• 16 అక్టోబర్: కార్వార్‌లో INS సమర్థక్‌ను భారత నౌకాదళంలో ప్రవేశపెట్టే కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించారు.

• 1 నవంబర్: న్యూఢిల్లీలో National Organ Transplant Games-2026ను ప్రారంభించారు.

⚖️ ఉపరాష్ట్రపతి – రాజ్యాంగ నిబంధనలు

అధికరణం	ముఖ్యాంశం
63	ఉపరాష్ట్రపతి పదవి
64	రాజ్యసభ ఎక్స్-అఫీషియో ఛైర్మన్
65	రాష్ట్రపతి విధుల నిర్వహణ
66	ఎన్నిక, అర్హతలు
67	పదవీకాలం, రాజీనామా, తొలగింపు
68	ఖాళీ ఏర్పడినప్పుడు ఎన్నిక
69	ప్రమాణ స్వీకారం
70	ఇతర పరిస్థితుల్లో రాష్ట్రపతి విధుల నిర్వహణ
71	ఎన్నికల వివాదాల పరిష్కారం

హర్జిత్ సింగ్ గ్రేవాల్ – జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ ఛైర్మన్

 

హర్జిత్ సింగ్ గ్రేవాల్ (Harjit Singh Grewal) 2026 జూలైలో జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ (National Commission for Minorities – NCM) ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు. పంజాబ్ రాష్ట్రానికి చెందిన సీనియర్ భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP) నాయకుడైన ఆయనను కేంద్ర మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ మూడేళ్ల పదవీకాలానికి నియమించింది.

 

నియామకం – ముఖ్యమైన వివరాలు

• నియామక తేదీ: 16 జూలై 2026.

• నియామక సంస్థ: కేంద్ర మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ.

• బాధ్యతలు స్వీకరించిన తేదీ: 21 జూలై 2026.

• పదవీకాలం: మూడు సంవత్సరాలు.

• పూర్వపు ఛైర్మన్: ఇక్బాల్ సింగ్ లాల్‌పురా.

• ప్రత్యేకత: తర్లోచన్ సింగ్, ఇక్బాల్ సింగ్ లాల్‌పురా తర్వాత ఈ పదవిని చేపట్టిన మూడవ సిక్కు నాయకుడు.

జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ (NCM)

ఏర్పాటు మరియు చట్టబద్ధ హోదా

• ప్రారంభం: 1978లో మైనారిటీల కమిషన్‌గా ఏర్పాటు చేయబడింది.

• చట్టబద్ధ హోదా: జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ చట్టం, 1992 ద్వారా చట్టబద్ధ సంస్థగా ఏర్పడింది.

• చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన తేదీ: 17 మే 1993.

• ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూఢిల్లీ.

• పరిపాలనా మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ.

• సంస్థ స్వరూపం: చట్టబద్ధ సంస్థ (Statutory Body). ఇది రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ కాదు.

మైనారిటీ భావన (Concept of Minorities)

మైనారిటీ (Minority) అంటే ఒక దేశంలో లేదా ప్రాంతంలో జనాభాపరంగా సంఖ్యలో తక్కువగా ఉండి, ప్రత్యేక మతం, భాష, సంస్కృతి లేదా సంప్రదాయాలను కలిగి ఉన్న సమూహం.

భారతదేశంలో మైనారిటీల హక్కుల పరిరక్షణకు రాజ్యాంగం ప్రత్యేక నిబంధనలను కల్పించింది.

• భారత రాజ్యాంగంలో మైనారిటీలకు సంబంధించి ఒకే సమగ్ర నిర్వచనం లేదు.

• రాజ్యాంగంలోని మతపరమైన, భాషాపరమైన మైనారిటీల హక్కులకు ప్రత్యేక రక్షణలు ఉన్నాయి.

• జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ చట్టం, 1992లోని సెక్షన్ 2(c) ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిన సమూహాలను జాతీయ స్థాయి మైనారిటీలుగా పరిగణిస్తారు.

• మైనారిటీల హక్కుల పరిరక్షణ భారతదేశంలోని లౌకికవాదం (Secularism), సమానత్వం, భిన్నత్వంలో ఏకత్వం అనే రాజ్యాంగ విలువలకు సంబంధించినది.

మైనారిటీలకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనలు (Constitutional Provisions)

భారత రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాలు మరియు ఇతర నిబంధనలు మైనారిటీల మత, భాషా, సాంస్కృతిక మరియు విద్యా హక్కులకు రక్షణ కల్పిస్తాయి.

ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ అధికరణాలు

అధికరణం 14 – చట్టం ముందు సమానత్వం

మతం, కులం, లింగం లేదా ఇతర భేదాలతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి వ్యక్తికి చట్టం ముందు సమానత్వం, చట్టాల సమాన రక్షణ కల్పిస్తుంది.

అధికరణం 15 – వివక్ష నిషేధం

మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం ఆధారంగా పౌరులపై వివక్ష చూపడాన్ని నిషేధిస్తుంది.

అధికరణం 16 – ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో సమాన అవకాశాలు

ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాలలో మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం ఆధారంగా వివక్షను నిషేధిస్తుంది.

అధికరణం 25 – మత స్వాతంత్ర్య హక్కు

ప్రతి వ్యక్తికి తన మనస్సాక్షి ప్రకారం వ్యవహరించే స్వేచ్ఛతో పాటు మతాన్ని స్వీకరించడం, ఆచరించడం, ప్రచారం చేసుకునే హక్కు కల్పిస్తుంది.

అధికరణం 26 – మత వ్యవహారాల నిర్వహణ

మతపరమైన సంస్థలను స్థాపించడం, నిర్వహించడం మరియు మతపరమైన వ్యవహారాలను నిర్వహించుకునే హక్కు కల్పిస్తుంది.

అధికరణం 27 – ప్రత్యేక మత ప్రోత్సాహానికి పన్నుల వినియోగంపై నిషేధం

ఒక నిర్దిష్ట మతం లేదా మత శాఖ ప్రోత్సాహం కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించే పన్నులు చెల్లించమని ఎవరికీ బలవంతం చేయరాదు.

అధికరణం 28 – విద్యాసంస్థల్లో మతపరమైన బోధన

పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నిర్వహించే విద్యాసంస్థల్లో మతపరమైన బోధనపై నిషేధం విధిస్తుంది. కొన్ని ప్రత్యేక మినహాయింపులు ఉన్నాయి.

అధికరణం 29 – మైనారిటీల ప్రయోజనాల పరిరక్షణ

ప్రత్యేక భాష, లిపి లేదా సంస్కృతి కలిగిన పౌరుల వర్గాలకు వాటిని పరిరక్షించుకునే హక్కు కల్పిస్తుంది. ప్రభుత్వ లేదా ప్రభుత్వ సహాయం పొందే విద్యాసంస్థల్లో మతం, జాతి, కులం, భాష ఆధారంగా ప్రవేశ నిరాకరణను నిషేధిస్తుంది.

అధికరణం 30 – మైనారిటీల విద్యా సంస్థల హక్కులు

మతపరమైన లేదా భాషాపరమైన మైనారిటీలకు తమకు నచ్చిన విద్యాసంస్థలను స్థాపించి, నిర్వహించుకునే హక్కు కల్పిస్తుంది.

అధికరణం 350A – మాతృభాషలో ప్రాథమిక విద్య

భాషాపరమైన మైనారిటీ వర్గాలకు చెందిన పిల్లలకు ప్రాథమిక విద్యను మాతృభాషలో అందించేందుకు రాష్ట్రాలు, స్థానిక సంస్థలు తగిన సౌకర్యాలు కల్పించేందుకు ప్రయత్నించాలి.

అధికరణం 350B – భాషాపరమైన మైనారిటీల ప్రత్యేక అధికారి

భాషాపరమైన మైనారిటీలకు కల్పించిన రాజ్యాంగ రక్షణల అమలును పరిశీలించేందుకు రాష్ట్రపతి ఒక ప్రత్యేక అధికారిని నియమిస్తారు. ఈయనను Commissioner for Linguistic Minorities అంటారు.

NCM మరియు రాజ్యాంగ నిబంధనల మధ్య సంబంధం

• అధికరణాలు 29, 30 మైనారిటీల సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులకు ప్రత్యేక రక్షణ కల్పిస్తాయి.

• అధికరణాలు 25–28 మత స్వాతంత్ర్యానికి సంబంధించినవి.

• అధికరణాలు 350A, 350B ప్రధానంగా భాషాపరమైన మైనారిటీల రక్షణకు సంబంధించినవి.

• జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ ఈ రాజ్యాంగ రక్షణలు, చట్టపరమైన హక్కుల అమలును పర్యవేక్షిస్తుంది.

• అయితే అధికరణం 350B కింద పనిచేసే భాషాపరమైన మైనారిటీల ప్రత్యేక అధికారి NCMకు భిన్నమైన వ్యవస్థ.

NCMకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన చట్టపరమైన నిబంధనలు

జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ చట్టం, 1992

సెక్షన్	విషయం
సెక్షన్ 2(c)	మైనారిటీ నిర్వచనం – కేంద్ర ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిన సమూహం
సెక్షన్ 3	కమిషన్ ఏర్పాటు, కూర్పు
సెక్షన్ 4	ఛైర్‌పర్సన్, సభ్యుల పదవీకాలం
సెక్షన్ 9	కమిషన్ విధులు, అధికారాలు
సెక్షన్ 10	కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి గ్రాంట్లు
సెక్షన్ 12	వార్షిక నివేదిక

సెక్షన్ 9(4) – ప్రత్యేక అధికారం: కమిషన్ తనకు అప్పగించిన కొన్ని విధులను నిర్వహించేటప్పుడు సివిల్ కోర్టుకు ఉండే అధికారాలను వినియోగించవచ్చు. ఉదాహరణకు సాక్షులను పిలవడం, ప్రమాణంపై విచారించడం, పత్రాలను సమర్పించాలని కోరడం.

జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ విధులు

• మైనారిటీల అభివృద్ధి పురోగతిని అంచనా వేయడం.

• రాజ్యాంగం, చట్టాల ద్వారా కల్పించిన రక్షణల అమలును పర్యవేక్షించడం.

• మైనారిటీల హక్కుల ఉల్లంఘనకు సంబంధించిన ఫిర్యాదులను పరిశీలించడం.

• వివక్షకు సంబంధించిన సమస్యలపై అధ్యయనాలు నిర్వహించడం.

• మైనారిటీల సామాజిక, ఆర్థిక, విద్యా అభివృద్ధిపై పరిశోధనలు చేయడం.

• కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు మైనారిటీల సంక్షేమంపై సిఫార్సులు చేయడం.

• మైనారిటీల సమస్యలపై కేంద్ర ప్రభుత్వానికి నివేదికలు సమర్పించడం.

⚖️ జస్టిస్‌ లిసా గిల్‌ - ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు తొలి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు చరిత్రలో తొలి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా జస్టిస్‌ లిసా గిల్‌ 2026 ఏప్రిల్‌ 25న ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ఆమె నియామకం రాష్ట్ర న్యాయవ్యవస్థ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం.

 

ముఖ్య వివరాలు

• పేరు: జస్టిస్‌ లిసా గిల్‌ (Justice Lisa Gill)

• ప్రస్తుత పదవి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి

• ప్రమాణ స్వీకారం: 25 ఏప్రిల్‌ 2026

• ప్రత్యేకత: ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు తొలి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి

• జన్మతేదీ: 17 నవంబర్‌ 1966

• పదవీ విరమణ తేదీ: 16 నవంబర్‌ 2028

• పూర్వ హైకోర్టు: పంజాబ్‌ మరియు హర్యానా హైకోర్టు

• న్యాయమూర్తిగా నియామకం: 31 మార్చి 2014

• ఏపీ హైకోర్టుకు బదిలీ: 13 మార్చి 2026న న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతల స్వీకరణ

• పూర్వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి: జస్టిస్‌ ధీరజ్‌ సింగ్‌ ఠాకూర్‌ (24 ఏప్రిల్‌ 2026న పదవీ విరమణ).

విద్యాభ్యాసం, న్యాయవృత్తి

• చండీగఢ్‌లోని కార్మెల్‌ కాన్వెంట్‌ పాఠశాలలో పాఠశాల విద్యను అభ్యసించారు.

• చండీగఢ్‌లోని ప్రభుత్వ మహిళా కళాశాల (GCG), సెక్టార్‌ 11 నుంచి హ్యుమానిటీస్‌లో పట్టభద్రులయ్యారు.

• పంజాబ్‌ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి B.A. LL.B. మరియు LL.M. పట్టాలు పొందారు.

• 1990లో న్యాయవాదిగా నమోదు చేసుకుని పంజాబ్‌ మరియు హర్యానా హైకోర్టులో ప్రాక్టీస్‌ ప్రారంభించారు.

• సివిల్‌, క్రిమినల్‌, సర్వీస్‌, రెవెన్యూ, రాజ్యాంగ సంబంధిత కేసుల్లో వాదించారు.

• 31 మార్చి 2014న పంజాబ్‌ మరియు హర్యానా హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు.

  
  

  
  

పదవీ విరమణ వివరాలు

జస్టిస్‌ లిసా గిల్‌ 17 నవంబర్‌ 1966న జన్మించారు. హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల పదవీ విరమణ వయస్సు 62 సంవత్సరాలు కావడంతో, ఆమె 16 నవంబర్‌ 2028న పదవీ విరమణ చేయనున్నారు. ఆ తేదీని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు అధికారిక న్యాయమూర్తుల ప్రొఫైల్‌ కూడా ధృవీకరిస్తోంది.

ప్రత్యేక కార్డు: రాజ్యాంగ నిబంధనలు – హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 217 – హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం, పదవీకాలం

• ఆర్టికల్‌ 217(1): హైకోర్టు న్యాయమూర్తులను రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. రాష్ట్రపతి, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి, సంబంధిత రాష్ట్ర గవర్నర్‌, అవసరమైన సందర్భంలో సంబంధిత హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తితో సంప్రదింపులు జరుపుతారు.

• పదవీకాలం: హైకోర్టు న్యాయమూర్తి 62 సంవత్సరాల వయస్సు పూర్తయ్యే వరకు పదవిలో కొనసాగుతారు.

• రాజీనామా: న్యాయమూర్తి తన రాజీనామాను రాష్ట్రపతికి లిఖితపూర్వకంగా సమర్పించవచ్చు.

• పదవి నుంచి తొలగింపు: నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత ఆధారంగా, పార్లమెంటు ప్రత్యేక మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదించిన తర్వాత రాష్ట్రపతి తొలగించవచ్చు. దీనికి ఆర్టికల్‌ 124(4)లోని విధానం వర్తిస్తుంది.

• వయస్సుపై వివాదం: ఆర్టికల్‌ 217(3) ప్రకారం హైకోర్టు న్యాయమూర్తి వయస్సుపై ఏదైనా ప్రశ్న తలెత్తితే రాష్ట్రపతి నిర్ణయిస్తారు.

సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల పదవీ విరమణ వయస్సు 65 సంవత్సరాలు (ఆర్టికల్‌ 124(2)); హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల పదవీ విరమణ వయస్సు 62 సంవత్సరాలు (ఆర్టికల్‌ 217(1)).

🏛️ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాజధానిగా అమరావతికి చట్టపరమైన గుర్తింపు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర రాజధానిగా అమరావతికి చట్టబద్ధమైన గుర్తింపు కల్పిస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) చట్టం, 2026ను తీసుకొచ్చింది. రాష్ట్ర విభజన తర్వాత రాజధాని విషయంలో నెలకొన్న అనిశ్చితికి ఈ చట్టం ద్వారా స్పష్టత లభించింది. రాష్ట్రానికి ఏకైక రాజధానిగా అమరావతి పేరును చట్టంలో పొందుపరిచారు.

ముఖ్యమైన వివరాలు

• చట్టం పేరు: ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) చట్టం, 2026 (The Andhra Pradesh Reorganisation (Amendment) Act, 2026).

• చట్ట సంఖ్య: 7 of 2026.

• లోక్‌సభ ఆమోదం: 1 ఏప్రిల్ 2026.

• రాజ్యసభ ఆమోదం: 2 ఏప్రిల్ 2026.

• రాష్ట్రపతి ఆమోదం: 6 ఏప్రిల్ 2026.

• అమల్లోకి వచ్చినట్లు పరిగణించే తేదీ: 2 జూన్ 2024.

  
  

  
  

చట్టంలో చేసిన ప్రధాన సవరణ

• ఈ చట్టం ద్వారా **ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014లోని సెక్షన్‌ 5(2)**ను సవరించారు.

• గతంలో ఉన్న “కొత్త రాజధాని ఉంటుంది” అనే పదాల స్థానంలో “అమరావతి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కొత్త రాజధానిగా ఉంటుంది” అనే పదాలను చేర్చారు.

• అమరావతి అనే పదం పరిధిలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (APCRDA) చట్టం, 2014 ప్రకారం నోటిఫై చేసిన రాజధాని నగర ప్రాంతాలు కూడా ఉంటాయని స్పష్టం చేశారు.

  
  

  
  

చట్టం ఆమోదానికి నేపథ్యం

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 ప్రకారం హైదరాబాద్‌ పదేళ్లపాటు ఆంధ్రప్రదేశ్‌, తెలంగాణ రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉండేలా నిబంధన కల్పించారు.

• పదేళ్ల గడువు ముగిసిన తర్వాత హైదరాబాద్‌ తెలంగాణ రాజధానిగా కొనసాగాలని, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు కొత్త రాజధాని ఉండాలని సెక్షన్‌ 5 పేర్కొంది.

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం అమరావతిని రాజధానిగా గుర్తిస్తూ 2016 ఏప్రిల్‌ 23న నోటిఫికేషన్‌ జారీ చేసింది.

• రాజధాని అంశానికి చట్టపరమైన స్పష్టత కల్పించాలని కోరుతూ 2026 మార్చి 28న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ శాసనసభ తీర్మానం చేసింది.

• ఈ తీర్మానం ఆధారంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం 2014 చట్టంలోని సెక్షన్‌ 5(2)ను సవరించింది.

  
  

  
  

ఈ చట్టం ప్రాముఖ్యత

• అమరావతికి పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా రాజధానిగా స్పష్టమైన గుర్తింపు లభించింది.

• రాష్ట్ర రాజధాని విషయంలో చట్టపరమైన అనిశ్చితి తగ్గుతుంది.

• పరిపాలనా వ్యవస్థ, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, పెట్టుబడుల ప్రణాళికలకు స్పష్టత ఏర్పడుతుంది.

🏢 అమరావతిలో రూ.200 కోట్లతో ఆప్కాబ్ ఐకానిక్ భవనం

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సహకార బ్యాంకు (APCOB – Andhra Pradesh State Cooperative Bank) కోసం సుమారు రూ.200 కోట్ల వ్యయంతో అత్యాధునిక ఐకానిక్ భవనం నిర్మిస్తున్నారు. ఈ భవన నిర్మాణ పనులు 2026 జూన్‌లో ప్రారంభమైనట్లు వార్తా నివేదికలు వెల్లడించాయి.

🏢 ప్రాజెక్టు ముఖ్య వివరాలు

• ప్రాజెక్టు: ఆప్కాబ్ ఐకానిక్ భవనం

• స్థలం: లింగాయపాలెం, అమరావతి రాజధాని ప్రాంతం

• మొత్తం అంచనా వ్యయం: రూ.200 కోట్లు

• భవన నిర్మాణానికి కేటాయింపు: రూ.87 కోట్లు

• ఇంటీరియర్స్, ఇతర సౌకర్యాలకు: రూ.113 కోట్లు

• భవనం అంతస్తులు: గ్రౌండ్ + 17 అంతస్తులు (G+17)

• నిర్మిత విస్తీర్ణం: 2.09 లక్షల చదరపు అడుగులు

• స్థల విస్తీర్ణం: 0.495 ఎకరాలు

• ప్రత్యేక సౌకర్యం: పై అంతస్తులో హెలిప్యాడ్.

  
  

  
  

🏗️ భవనం ప్రత్యేకతలు

వినూత్న ఆకృతి

• ఈ భవనాన్ని ఆంగ్ల అక్షరాలైన APCOB రూపాన్ని ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేకంగా రూపొందిస్తున్నారు.

• అమరావతిలోని ఆధునిక పరిపాలనా భవనాల్లో ఒకటిగా దీనిని నిర్మిస్తున్నారు.

అత్యాధునిక సదుపాయాలు

• భవనంలో ఆప్కాబ్ ప్రధాన పరిపాలనా కార్యాలయం ఏర్పాటు చేస్తారు.

• ఐటీ విభాగాలు, బ్యాంకు ఛైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ కార్యాలయాలు ఉంటాయి.

• ఇతర పరిపాలనా విభాగాలు, అవసరమైన కార్యాలయ సదుపాయాలు కూడా ఏర్పాటు చేస్తారు.

• పై అంతస్తులో హెలిప్యాడ్ నిర్మాణం ప్రతిపాదించారు.

  
  

  
  

🤝 నిర్మాణ బాధ్యతలు – సాంకేతిక సహకారం

• నిర్మాణ బాధ్యతలు: ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇండస్ట్రియల్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కార్పొరేషన్ (APIIC).

• స్థల కేటాయింపు: ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (APCRDA).

• సాంకేతిక సహకారం: IIT హైదరాబాద్, స్కూల్ ఆఫ్ ప్లానింగ్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్ (SPA), విజయవాడ.

• స్థలం: లింగాయపాలెం, అమరావతి.

  
  

  
  

🏦 ఆప్కాబ్ (APCOB) గురించి

• పూర్తి పేరు: Andhra Pradesh State Cooperative Bank.

• తెలుగు పేరు: ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సహకార బ్యాంకు.

• ప్రధాన విధి: రాష్ట్రంలోని సహకార బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థకు ఆర్థిక, బ్యాంకింగ్ సేవలు అందించడం.

• ప్రాధాన్యత: సహకార బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ద్వారా వ్యవసాయ, గ్రామీణ ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు మద్దతు ఇవ్వడం.