హర్జిత్ సింగ్ గ్రేవాల్ – జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ ఛైర్మన్

 

హర్జిత్ సింగ్ గ్రేవాల్ (Harjit Singh Grewal) 2026 జూలైలో జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ (National Commission for Minorities – NCM) ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు. పంజాబ్ రాష్ట్రానికి చెందిన సీనియర్ భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP) నాయకుడైన ఆయనను కేంద్ర మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ మూడేళ్ల పదవీకాలానికి నియమించింది.

 

నియామకం – ముఖ్యమైన వివరాలు

• నియామక తేదీ: 16 జూలై 2026.

• నియామక సంస్థ: కేంద్ర మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ.

• బాధ్యతలు స్వీకరించిన తేదీ: 21 జూలై 2026.

• పదవీకాలం: మూడు సంవత్సరాలు.

• పూర్వపు ఛైర్మన్: ఇక్బాల్ సింగ్ లాల్‌పురా.

• ప్రత్యేకత: తర్లోచన్ సింగ్, ఇక్బాల్ సింగ్ లాల్‌పురా తర్వాత ఈ పదవిని చేపట్టిన మూడవ సిక్కు నాయకుడు.

జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ (NCM)

ఏర్పాటు మరియు చట్టబద్ధ హోదా

• ప్రారంభం: 1978లో మైనారిటీల కమిషన్‌గా ఏర్పాటు చేయబడింది.

• చట్టబద్ధ హోదా: జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ చట్టం, 1992 ద్వారా చట్టబద్ధ సంస్థగా ఏర్పడింది.

• చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన తేదీ: 17 మే 1993.

• ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూఢిల్లీ.

• పరిపాలనా మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ.

• సంస్థ స్వరూపం: చట్టబద్ధ సంస్థ (Statutory Body). ఇది రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ కాదు.

మైనారిటీ భావన (Concept of Minorities)

మైనారిటీ (Minority) అంటే ఒక దేశంలో లేదా ప్రాంతంలో జనాభాపరంగా సంఖ్యలో తక్కువగా ఉండి, ప్రత్యేక మతం, భాష, సంస్కృతి లేదా సంప్రదాయాలను కలిగి ఉన్న సమూహం.

భారతదేశంలో మైనారిటీల హక్కుల పరిరక్షణకు రాజ్యాంగం ప్రత్యేక నిబంధనలను కల్పించింది.

• భారత రాజ్యాంగంలో మైనారిటీలకు సంబంధించి ఒకే సమగ్ర నిర్వచనం లేదు.

• రాజ్యాంగంలోని మతపరమైన, భాషాపరమైన మైనారిటీల హక్కులకు ప్రత్యేక రక్షణలు ఉన్నాయి.

• జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ చట్టం, 1992లోని సెక్షన్ 2(c) ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిన సమూహాలను జాతీయ స్థాయి మైనారిటీలుగా పరిగణిస్తారు.

• మైనారిటీల హక్కుల పరిరక్షణ భారతదేశంలోని లౌకికవాదం (Secularism), సమానత్వం, భిన్నత్వంలో ఏకత్వం అనే రాజ్యాంగ విలువలకు సంబంధించినది.

మైనారిటీలకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనలు (Constitutional Provisions)

భారత రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాలు మరియు ఇతర నిబంధనలు మైనారిటీల మత, భాషా, సాంస్కృతిక మరియు విద్యా హక్కులకు రక్షణ కల్పిస్తాయి.

ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ అధికరణాలు

అధికరణం 14 – చట్టం ముందు సమానత్వం

మతం, కులం, లింగం లేదా ఇతర భేదాలతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి వ్యక్తికి చట్టం ముందు సమానత్వం, చట్టాల సమాన రక్షణ కల్పిస్తుంది.

అధికరణం 15 – వివక్ష నిషేధం

మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం ఆధారంగా పౌరులపై వివక్ష చూపడాన్ని నిషేధిస్తుంది.

అధికరణం 16 – ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో సమాన అవకాశాలు

ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాలలో మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం ఆధారంగా వివక్షను నిషేధిస్తుంది.

అధికరణం 25 – మత స్వాతంత్ర్య హక్కు

ప్రతి వ్యక్తికి తన మనస్సాక్షి ప్రకారం వ్యవహరించే స్వేచ్ఛతో పాటు మతాన్ని స్వీకరించడం, ఆచరించడం, ప్రచారం చేసుకునే హక్కు కల్పిస్తుంది.

అధికరణం 26 – మత వ్యవహారాల నిర్వహణ

మతపరమైన సంస్థలను స్థాపించడం, నిర్వహించడం మరియు మతపరమైన వ్యవహారాలను నిర్వహించుకునే హక్కు కల్పిస్తుంది.

అధికరణం 27 – ప్రత్యేక మత ప్రోత్సాహానికి పన్నుల వినియోగంపై నిషేధం

ఒక నిర్దిష్ట మతం లేదా మత శాఖ ప్రోత్సాహం కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించే పన్నులు చెల్లించమని ఎవరికీ బలవంతం చేయరాదు.

అధికరణం 28 – విద్యాసంస్థల్లో మతపరమైన బోధన

పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నిర్వహించే విద్యాసంస్థల్లో మతపరమైన బోధనపై నిషేధం విధిస్తుంది. కొన్ని ప్రత్యేక మినహాయింపులు ఉన్నాయి.

అధికరణం 29 – మైనారిటీల ప్రయోజనాల పరిరక్షణ

ప్రత్యేక భాష, లిపి లేదా సంస్కృతి కలిగిన పౌరుల వర్గాలకు వాటిని పరిరక్షించుకునే హక్కు కల్పిస్తుంది. ప్రభుత్వ లేదా ప్రభుత్వ సహాయం పొందే విద్యాసంస్థల్లో మతం, జాతి, కులం, భాష ఆధారంగా ప్రవేశ నిరాకరణను నిషేధిస్తుంది.

అధికరణం 30 – మైనారిటీల విద్యా సంస్థల హక్కులు

మతపరమైన లేదా భాషాపరమైన మైనారిటీలకు తమకు నచ్చిన విద్యాసంస్థలను స్థాపించి, నిర్వహించుకునే హక్కు కల్పిస్తుంది.

అధికరణం 350A – మాతృభాషలో ప్రాథమిక విద్య

భాషాపరమైన మైనారిటీ వర్గాలకు చెందిన పిల్లలకు ప్రాథమిక విద్యను మాతృభాషలో అందించేందుకు రాష్ట్రాలు, స్థానిక సంస్థలు తగిన సౌకర్యాలు కల్పించేందుకు ప్రయత్నించాలి.

అధికరణం 350B – భాషాపరమైన మైనారిటీల ప్రత్యేక అధికారి

భాషాపరమైన మైనారిటీలకు కల్పించిన రాజ్యాంగ రక్షణల అమలును పరిశీలించేందుకు రాష్ట్రపతి ఒక ప్రత్యేక అధికారిని నియమిస్తారు. ఈయనను Commissioner for Linguistic Minorities అంటారు.

NCM మరియు రాజ్యాంగ నిబంధనల మధ్య సంబంధం

• అధికరణాలు 29, 30 మైనారిటీల సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులకు ప్రత్యేక రక్షణ కల్పిస్తాయి.

• అధికరణాలు 25–28 మత స్వాతంత్ర్యానికి సంబంధించినవి.

• అధికరణాలు 350A, 350B ప్రధానంగా భాషాపరమైన మైనారిటీల రక్షణకు సంబంధించినవి.

• జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ ఈ రాజ్యాంగ రక్షణలు, చట్టపరమైన హక్కుల అమలును పర్యవేక్షిస్తుంది.

• అయితే అధికరణం 350B కింద పనిచేసే భాషాపరమైన మైనారిటీల ప్రత్యేక అధికారి NCMకు భిన్నమైన వ్యవస్థ.

NCMకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన చట్టపరమైన నిబంధనలు

జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ చట్టం, 1992

సెక్షన్	విషయం
సెక్షన్ 2(c)	మైనారిటీ నిర్వచనం – కేంద్ర ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిన సమూహం
సెక్షన్ 3	కమిషన్ ఏర్పాటు, కూర్పు
సెక్షన్ 4	ఛైర్‌పర్సన్, సభ్యుల పదవీకాలం
సెక్షన్ 9	కమిషన్ విధులు, అధికారాలు
సెక్షన్ 10	కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి గ్రాంట్లు
సెక్షన్ 12	వార్షిక నివేదిక

సెక్షన్ 9(4) – ప్రత్యేక అధికారం: కమిషన్ తనకు అప్పగించిన కొన్ని విధులను నిర్వహించేటప్పుడు సివిల్ కోర్టుకు ఉండే అధికారాలను వినియోగించవచ్చు. ఉదాహరణకు సాక్షులను పిలవడం, ప్రమాణంపై విచారించడం, పత్రాలను సమర్పించాలని కోరడం.

జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ విధులు

• మైనారిటీల అభివృద్ధి పురోగతిని అంచనా వేయడం.

• రాజ్యాంగం, చట్టాల ద్వారా కల్పించిన రక్షణల అమలును పర్యవేక్షించడం.

• మైనారిటీల హక్కుల ఉల్లంఘనకు సంబంధించిన ఫిర్యాదులను పరిశీలించడం.

• వివక్షకు సంబంధించిన సమస్యలపై అధ్యయనాలు నిర్వహించడం.

• మైనారిటీల సామాజిక, ఆర్థిక, విద్యా అభివృద్ధిపై పరిశోధనలు చేయడం.

• కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు మైనారిటీల సంక్షేమంపై సిఫార్సులు చేయడం.

• మైనారిటీల సమస్యలపై కేంద్ర ప్రభుత్వానికి నివేదికలు సమర్పించడం.