📍 ఆంధ్రప్రదేశ్ GI ట్యాగ్‌లు – పూర్తి జాబితా

📍 GI ట్యాగ్ – పరిచయం

• GI (Geographical Indication) లేదా భౌగోళిక సూచిక అనేది ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతానికి చెందిన ఉత్పత్తి ప్రత్యేకత, ఖ్యాతి లేదా నాణ్యతను గుర్తించే మేధో సంపత్తి హక్కు.

• భారతదేశంలో GI గుర్తింపులు Geographical Indications of Goods (Registration and Protection) Act, 1999 ప్రకారం కల్పిస్తారు. ఈ చట్టం 2003లో అమల్లోకి వచ్చింది.

• GI రిజిస్ట్రేషన్‌ను చెన్నైలోని Geographical Indications Registry నిర్వహిస్తుంది.

• రిజిస్ట్రేషన్ సాధారణంగా 10 సంవత్సరాలపాటు చెల్లుబాటు అవుతుంది; పునరుద్ధరించుకోవచ్చు.

🗂️ ముఖ్యమైన పాయింట్లు

• IP India రాష్ట్రాలవారీ రిజిస్టర్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్ పేరుతో 20 GI ఉత్పత్తులు నమోదై ఉన్నాయి.

• బనగానపల్లె మామిడి (తెలంగాణతో), అరకు వ్యాలీ అరబికా కాఫీ (ఒడిశాతో) మరో 2 ఉమ్మడి GI ఉత్పత్తులు.

• అందువల్ల ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేకంగా లేదా ఉమ్మడిగా సంబంధించిన ఉత్పత్తుల సంఖ్య 22.

• 20 రాష్ట్ర-నిర్దిష్ట ఉత్పత్తుల్లో 16 హస్తకళలు/చేనేత, 4 వ్యవసాయ/ఆహార ఉత్పత్తులు.

• GI దరఖాస్తు చేసిన ఉత్పత్తి, GI నమోదు పొందిన ఉత్పత్తి ఒకటి కాదు; దరఖాస్తు దశలో ఉన్న వాటిని ఈ 22లో చేర్చలేదు.

 

 

ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేకంగా నమోదైన 20 GI ఉత్పత్తులు

🎨 1. శ్రీకాళహస్తి కలంకారి

• ప్రాంతం: తిరుపతి జిల్లా – శ్రీకాళహస్తి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2005.

• వస్త్రాలపై కలంతో చేతితో చిత్రాలు గీయడం ఈ కళ ప్రత్యేకత.

• సహజ రంగులు, దేవతా చిత్రాలు, పురాణ గాథలు ప్రధాన ఇతివృత్తాలు.

🪆 2. కొండపల్లి బొమ్మలు

• ప్రాంతం: ఎన్టీఆర్ జిల్లా – కొండపల్లి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2005.

• తేలికైన పొణికి చెక్కతో తయారు చేస్తారు.

• గ్రామీణ జీవనం, జంతువులు, పౌరాణిక పాత్రలు ప్రసిద్ధ రూపాలు.

• సంప్రదాయ కళాకారులు తరతరాలుగా ఈ కళను కొనసాగిస్తున్నారు.

🔔 3. బుడితి ఇత్తడి, కంచు లోహ కళ

• ప్రాంతం: శ్రీకాకుళం జిల్లా – బుడితి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2007.

• ఇత్తడి, కంచు లోహాలతో దేవాలయ సామగ్రి, గృహోపకరణాలు, అలంకరణ వస్తువులు తయారు చేస్తారు.

🖌️ 4. మచిలీపట్నం కలంకారి

• ప్రాంతం: కృష్ణా జిల్లా – మచిలీపట్నం, పెడన.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2007.

• చెక్క బ్లాక్‌లతో వస్త్రాలపై డిజైన్లు ముద్రించడం ప్రత్యేకత.

• సహజ రంగులు, పూలు, ఆకులు, సంప్రదాయ ఆకృతులు ఉపయోగిస్తారు.

🎭 5. ఆంధ్రప్రదేశ్ తోలుబొమ్మలాట

• ప్రాంతం: అనంతపురం ప్రాంతం – నిమ్మలకుంట.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2007.

• తోలుతో బొమ్మలు తయారుచేసి వెలుతురు సహాయంతో తెరపై నీడల రూపంలో ప్రదర్శిస్తారు.

• రామాయణం, మహాభారతం కథలు ముఖ్య ఇతివృత్తాలు.

🥻 6. ఉప్పాడ జమ్దానీ చీరలు

• ప్రాంతం: కాకినాడ జిల్లా – ఉప్పాడ.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2008.

• ప్రత్యేక జమ్దానీ నేత పద్ధతిలో చేతితో నేస్తారు.

• సున్నితమైన డిజైన్లు, పూలు, ఆకుల ఆకృతులు వీటి ప్రత్యేకత.

🧵 7. వెంకటగిరి చీరలు

• ప్రాంతం: తిరుపతి జిల్లా – వెంకటగిరి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2009.

• సన్నని నూలు, సున్నితమైన నేత, జరీ అంచులు ప్రసిద్ధి.

• వెంకటగిరి సంస్థాన పాలకుల ప్రోత్సాహంతో చేనేత అభివృద్ధి చెందింది.

👘 8. మంగళగిరి చీరలు, వస్త్రాలు

• ప్రాంతం: గుంటూరు జిల్లా – మంగళగిరి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2010.

• ప్రధానంగా పత్తితో నేస్తారు.

• జరీ అంచులు, సాధారణ శరీర డిజైన్లు, ప్రత్యేక నేత పద్ధతి వీటి లక్షణాలు.

🎼 9. బొబ్బిలి వీణ

• ప్రాంతం: విజయనగరం జిల్లా – బొబ్బిలి, గొల్లపల్లి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2010.

• కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఉపయోగించే తీగల వాయిద్యం.

• సంప్రదాయంగా పనస చెక్కతో తయారు చేస్తారు.

• బొబ్బిలి సంస్థాన పాలకులు సంగీతాన్ని ప్రోత్సహించారు.

🥻 10. ధర్మవరం పట్టుచీరలు, పావడాలు

• ప్రాంతం: శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా – ధర్మవరం.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2010.

• మల్బరీ పట్టుతో, జరీతో చేతితో నేస్తారు.

• వెడల్పైన అంచులు, సంప్రదాయ డిజైన్లు, వివాహ పట్టు చీరలు ప్రసిద్ధి.

🗿 11. దుర్గి రాతి శిల్పాలు

• ప్రాంతం: పల్నాడు జిల్లా – దుర్గి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2014.

• స్థానికంగా లభించే మృదువైన సున్నపురాయితో దేవతా విగ్రహాలు, పౌరాణిక శిల్పాలు, అలంకరణ వస్తువులు చెక్కుతారు.

🪀 12. ఎటికొప్పాక బొమ్మలు

• ప్రాంతం: అనకాపల్లి జిల్లా – ఎటికొప్పాక.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2014.

• చెక్కతో బొమ్మలు తయారుచేసి లక్క (Lacquer) ప్రక్రియతో రంగులు, మెరుపు కల్పిస్తారు.

• బొమ్మలు, ఆటవస్తువులు, అలంకరణ వస్తువులు ప్రసిద్ధి.

🥄 13. ఉదయగిరి చెక్క కత్తిపీటలు

• ప్రాంతం: ఎస్‌పీఎస్‌ఆర్ నెల్లూరు జిల్లా – ఉదయగిరి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2015.

• చెక్కతో చెంచాలు, ఫోర్కులు, కత్తులు, ఇతర వంటగది పరికరాలు తయారుచేస్తారు.

• చెక్కపై సూక్ష్మమైన నమూనాలు చెక్కడం ప్రత్యేకత.

🪨 14. ఆళ్లగడ్డ రాతి శిల్పాలు

• ప్రాంతం: నంద్యాల జిల్లా – ఆళ్లగడ్డ.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2015.

• స్థానిక రాళ్లతో దేవతా విగ్రహాలు, ఆలయ శిల్పాలు, అలంకరణ వస్తువులు తయారుచేస్తారు.

🧶 15. నరసాపురం క్రోషే లేస్ ఉత్పత్తులు

• ప్రాంతం: పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా – నరసాపురం, పాలకొల్లు ప్రాంతం.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2020.

• క్రోషే అల్లిక పద్ధతిలో దారంతో టేబుల్ క్లాత్‌లు, బెడ్ కవర్లు, కర్టెన్లు, దుస్తుల అలంకరణలు తయారుచేస్తారు.

• మహిళా కళాకారుల పాత్ర ముఖ్యమైనది.

🧵 16. పొందూరు ఖాదీ

• ప్రాంతం: శ్రీకాకుళం జిల్లా – పొందూరు.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2023.

• పత్తిని శుభ్రపరచడం నుంచి నూలు వడకడం, మగ్గంపై నేయడం వరకు సంప్రదాయ పద్ధతుల్లో తయారు చేస్తారు.

• మృదుత్వం, సన్నని నూలు దీని ప్రత్యేకత.

🌶️ 17. గుంటూరు సన్నం మిర్చి

• ప్రాంతం: గుంటూరు ప్రాంతం.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2010.

• సన్నని ఆకారం, ఘాటు, రంగు కారణంగా ప్రసిద్ధి.

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పాటు తెలంగాణలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లోనూ సాగు చేస్తారు.

🍬 18. తిరుపతి లడ్డూ

• ప్రాంతం: తిరుమల – తిరుపతి.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2009.

• శ్రీవారి ఆలయంలో భక్తులకు ప్రసాదంగా అందించే ప్రసిద్ధ మిఠాయి.

• తయారీ, పంపిణీ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ఆధ్వర్యంలో జరుగుతుంది.

🍯 19. బందరు లడ్డూ

• ప్రాంతం: కృష్ణా జిల్లా – మచిలీపట్నం.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2017.

• శనగపిండి, బెల్లం పాకం, నెయ్యితో తయారుచేసే సంప్రదాయ మిఠాయి.

• తొక్కుడు లడ్డూ అని కూడా పిలుస్తారు.

🍘 20. ఆత్రేయపురం పూతరేకులు

• ప్రాంతం: డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా – ఆత్రేయపురం.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2023.

• బియ్యపు పిండితో పలుచటి పొరలు తయారుచేసి బెల్లం లేదా పంచదార పొడి, నెయ్యి, డ్రై ఫ్రూట్స్‌తో రూపొందిస్తారు.

🤝 ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో ఉమ్మడి GI గుర్తింపు పొందిన 2 ఉత్పత్తులు

🥭 21. బనగానపల్లె మామిడి

• సంబంధిత రాష్ట్రాలు: ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2017.

• పెద్ద పరిమాణం, బంగారు పసుపు రంగు, తీపి రుచి, తక్కువ పీచు దీని ప్రత్యేకతలు.

• ఇది రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి GI గుర్తింపు పొందింది.

☕ 22. అరకు వ్యాలీ అరబికా కాఫీ

• సంబంధిత రాష్ట్రాలు: ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా.

• GI నమోదు సంవత్సరం: 2019.

• తూర్పు కనుమల అరకు లోయ గిరిజన ప్రాంతాల్లో సాగు చేసే కాఫీ.

• ప్రత్యేక రుచి, సువాసన, గిరిజన రైతుల భాగస్వామ్యం దీని ప్రత్యేకతలు.

📆 సంవత్సరాల వారీగా GI ఉత్పత్తులు

• 2005: శ్రీకాళహస్తి కలంకారి; కొండపల్లి బొమ్మలు.

• 2007: బుడితి లోహ కళ; మచిలీపట్నం కలంకారి; ఆంధ్రప్రదేశ్ తోలుబొమ్మలాట.

• 2008: ఉప్పాడ జమ్దానీ చీరలు.

• 2009: వెంకటగిరి చీరలు; తిరుపతి లడ్డూ.

• 2010: మంగళగిరి చీరలు; బొబ్బిలి వీణ; ధర్మవరం పట్టుచీరలు; గుంటూరు సన్నం మిర్చి.

• 2014: దుర్గి రాతి శిల్పాలు; ఎటికొప్పాక బొమ్మలు.

• 2015: ఉదయగిరి చెక్క కత్తిపీటలు; ఆళ్లగడ్డ రాతి శిల్పాలు.

• 2017: బందరు లడ్డూ; బనగానపల్లె మామిడి (ఉమ్మడి).

• 2019: అరకు వ్యాలీ అరబికా కాఫీ (ఉమ్మడి).

• 2020: నరసాపురం క్రోషే లేస్ ఉత్పత్తులు.

• 2023: పొందూరు ఖాదీ; ఆత్రేయపురం పూతరేకులు.

⚖️ ముఖ్యమైన చట్టపరమైన అంశాలు

• చట్టం: Geographical Indications of Goods (Registration and Protection) Act, 1999.

• అమల్లోకి వచ్చిన సంవత్సరం: 2003.

• GI రిజిస్ట్రీ: చెన్నై.

• GI నమోదు సాధారణంగా: 10 సంవత్సరాలపాటు చెల్లుతుంది; పునరుద్ధరణ సాధ్యం.